بمبئی ، بندر بالیوود
بمبئی بزر گترین بندر هند و پایتخت تجاری و صنعتی این کشور ) در مقابلِ دهلی به عنوان پایتخت سیاسی ( است. در بمبئی نزدیک به ۱۸ میلیون نفر زندگی می کنند و بر همین اساس، اینجا پرجمعیت ترین شهر هند و یکی از پنج شهر پرجمعیت در جهان است.

البته این شهر رتبه های مشابهی نیز از لحاظ ثروت دارد؛ یعنی ثروتمندترین شهر هند است و ثروت ۴۸ میلیاردر و ۴۶ هزار میلیونر در آن انباشته شده است. صنعت فیلمسازی بسیار پولساز بالیوود هم در بمبئی فعال است. به سیاق فیلم های هندی، هر کسی در این کشور که آرزو و برنامه های دور و دراز برای آینده اش دارد درنهایت از بمبئی سر درمی آورد و احتمال اینکه موفق بشود هم کم نیست. بمبئی که امروزه به عنوان مومبای هم شناخته می شود، مرکز ایالت ماهاراشترا و مرکز اصلی ترافیک محموله های باری در این کشور است؛ به طوری که ۶۰ درصد از تجارت دریایی هند از طریق این بندر انجام می شود. بمبئی تامین کننده ۳۳ درصد از کل درآمد بر مالیات در هند و نیز تامین کننده ۶۰ درصد از کل درآمد گمرکی تجاری هند است.

مهمترین موسسات مالی و تجاری هند در بمبئی واقع شده اند و بازار بورس بمبئی یکی از مهم ترینها در جهان است. از آنجا که اقتصاد بمبئی است، فرصت های شغلی کوچک و بزرگ زیادی در این شهر وجود دارد و مهاجرت به آن بسیار زیاد است. بخش تولیدی در بمبئی بسیار فعال است و ۲۵ درصد از تولید صنعتی هند در این شهر و بندر انجام می گیرد. درآمد سرانه در بمبئی تقریباً سه برابر سایر مناطق هند به طور متوسط است بندر بمبئی در ساحل غربی هند واقع شده و عمق آب در آن به ده تا دوازده متر میرسد و بنابراین کشتی های باری بزرگ به راحتی در آن پهلو میگیرند. بیست درصد از تجارت خارجی هند از طریق بنادر بمبئی انجام می شود و این بندر دارای چهار بارانداز است که انواع کالاهای صادراتی و وارداتی از جمله نفت خام و بنزین، مواد شیمیایی مایع، منسوجات، تنباکو، چرم، ماشین آلات سنگین و منگنز در آنها جابه جا می شود.
تاریخچه کوتاه بمبئی
بمبئی در ابتدا مجموع های از هفت جزیره بود که بین نشان فضای باتلاقی قرار داشت. در قرن شانزدهم پرتغالی ها آنجا را گرفتند و اسمش را بوم باهیا یا خلیج خوب گذاشتند که به تدریج به کلمه بمبئی تبدیل شد. این مرکز تجاری به تدریج رشد کرد و مردم محلی به تجارت انواع کالاها از جمله ابریشم، برنج، تنباکو، برنج و غیره پرداختند. اولین باری که پای انگلیسی ها به بمبئی رسید در قرن هفده بود و آنها با حمله به کشتی ها و تجهیزات پرتغالی ها موفق شدند بخش هایی از بمبئی را بگیرند. مدتی بعد، بمبئی بر اساس یک معاهده تحت کنترل انگلیسی ها قرار گرفت؛ یا بهتر است بگوییم به دست کمپانی هند شرقی افتاد. علتش این بود که خانواده سلطنتی انگلیس تمایلی نداشتند دردسرهای اداره یک مکان باتلاقی مثل بمبئی را به جان بخرند و ترجیح دادند آن را در ازای دریافت اجاره سالانه ( به سکه طلا ) به کمپانی هند شرقی بدهند.
از آنجا که بمبئی یک بندر آب عمیق بود، کشتی های بزرگ می توانستند در آن پهلو بگیرند. اما انگلیسی ها معتقد بودند باید قلعه و استحکامات ساحلی و پایگاهی برای سربازان نیز در آنجا بسازند تا جلوی حمله احتمالی پرتغالی ها از دریا و همچنین حملات دزدان دریایی را بگیرند. به تدریج در بندر بمبئی اسکله و انبار و مرکز گمرک هم ساخته شد و قسمت های مختلف جزیره ای هم به شیو های مدرن به یکدیگر وصل شدند و فضای بین آنها پر شد. از این زمان بود که شهرسازی بمبئی هم مورد توجه قرار گرفت و مراکز ضرب سکه و بیمارستان و کلیسا هم در آن ساخته شد. مردم از نقاط مختلف غرب هند و حتی از انگلیس و سرزمی نهای دیگر برای زندگی و تجارت به بمبئی آمدند. در سال ۱۶۷۵ میلادی جمعیت این بندر به ۶۰ هزار نفر رسید. بمبئی در آن زمان در قیاس با کلکته و مَدرَس ( چنای امروزی ) چندان مهم به حساب نمی آمد اما به تدریج به دارایی بزرگی برای کمپانی هند شرقی بدل شد چون تجارت از سمت سواحل غربی هند در بمبئی متمرکز شده بود. تحولات سیاسی در مناطق مختلف هند در نهایت باعث شد انگلیسی ها بسیاری از رقبای خود از جمله هلندی ها و پرتغالی ها و حکمرانان داخلی مغول در هند را ضعیف کنند و خودشان به تجارت گسترده در مناطق ساحلی هند و به خصوص در بمبئی بپردازند. بمبئی در این زمان به دروازه هند بدل شد.


در قرن نوزدهم بمبئی در اوج دوران تجاری خود قرار گرفته بود و مرکز واردات کالاهای مختلف به هند و ترانزیت آنها به مناطق شرقی تر در آسیا بود. همچنین گشایش کانال سوئز که تجارت بین المللی را آسانتر کرده بود به رونق بندر بمبئی نیز کمک کرد. در همین دوران، راه اندازی خطوط ریلی در بمبئی نیز مرحله جدیدی در تجارت در بمبئی را رقم زد. اما افزایش جمعیت بندر بمبئی و گسترش بیش از حد آن داشت باعث بروز مشکلات زیادی می شد. در اواخر قرن نوزده طاعون در بمبئی شیوع پیدا کرد و بخشی از جمعیت را از بین برد اما درنهایت باعث شد برخی مناطق بندر از نو ساخته شوند. وقتی جنگ داخلی آمریکا رخ داد، اهمیت بندر بمبئی باز هم بیشتر شد چون تجارت پنبه آمریکا متوقف شده بود ولی این تجارت از طریق بندر بمبئی به نقاط دیگر جهان ادامه داشت. در ده ههای بعد، برنامه های بلند پرواز انهای برای توسعه قسمت ساحلی شهر بمبئی به اجرا درآمد که یکی از نادرترین نمونه های احداث بزرگراه دوبانده در دوران پیش از جنگ جهانی دوم بود. در ده ههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی بمبئی صحنه درگیری های سیاسی مختلف بود که بعد از استقلال هند در سال ۱۹۴۷ تشدید شده بودند. این درگیری ها درنهایت باعث شد بمبئی به بخشی از ایالت ماهاراشترا و درواقع پایتخت آن تبدیل شود و علاوه بر مرکزیت تجاری، اهمیت سیاسی بیشتری نیز پیدا کند. در قرن بیست و یکم بمبئی از لحاظ زیرساختی پیشرفت زیادی کرد و عاوه بر تجهیزات بندری، از لحاظ شهری هم وضعیت مدرن تری پیدا کرد؛ هرچند که در بخش های زیادی از بمبئی همچنان شلوغی بیش از حد و آلودگی های مختلف به چشم می خورد. با این حال، بندر بمبئی امروزه همچنان نقش مهمی در توسعه اقتصاد ملی هند دارد. در این بندر سرمایه گذاری روی مدرن سازی اسکله ها و تخصصی شدن آنها انجام گرفته است.